Các vấn đề về thể chế, tham nhũng đang là những rào cản để Việt Nam hội nhập sâu hơn vào kinh tế thế giới, đặc biệt là việc thực hiện các điều khoản của TPP.
Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có 22 nhóm vấn đề chính, trong đó nổi bật là cắt giảm thuế quan gần như toàn bộ trong thương mại hàng hóa và kèm theo các điều kiện về xuất xứ hàng hóa chặt chẽ. Kế đến là việc đầu tư dựa trên nguyên tắc tiếp cận mở, đồng thời mở ra khả năng tranh chấp giữa các nhà đầu tư và chính phủ của các quốc gia trong hiệp định. Tiếp nữa là sở hữu trí tuệ, đầu tư công của các chính phủ…
Nhiều cơ hội mới
Thứ nhất, với việc gia nhập TPP, thuận lợi dễ nhận thấy nhất là chúng ta sẽ có nhiều điều kiện tiếp cận thị trường, thu hút đầu tư… giữa các quốc gia thành viên trong hiệp định này. Hầu hết các quốc gia thành viên đều là những quốc gia phát triển, có mức thu nhập bình quân đầu người cao và là những nền kinh tế lớn của thế giới, như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc… Vì thế việc tham gia TPP sẽ là điều kiện thuận lợi để gia tăng xuất khẩu các mặt hàng mà Việt Nam có thế mạnh như hàng dệt may, giày dép, quần áo hay các thiết bị điện…
Thứ hai, khi Việt Nam trở thành thành viên trong Hiệp định TPP sẽ tác động khả năng thương mại của Việt Nam đối với các hiệp định đầu tư song phương giữa Việt Nam và các đối tác khác. Điều này sẽ làm gia tăng các dòng vốn nước ngoài đầu tư vào Việt Nam, đặc biệt là cá c dòng vốn từ các quốc gia ký hiệp định song phương với Việt Nam để được hưởng các điều kiện ưu đãi thuế quan. So với các thành viên và quốc gia đang đàm phán để trở thành thành viên thì Việt Nam là một trong các quốc gia có các hiệp định đầu tư song phương hoặc mậu dịch tự do lớn thứ hai trong 12 quốc gia với 42 hiệp định.
Thứ ba, chúng ta sẽ có cơ hội để gia tăng thu nhập quốc dân. Theo báo cáo của Trung tâm Hỗ trợ hội nhập WTO – HCM (2013) thì khi tham gia vào TPP, thu nhập quốc dân của Việt Nam sẽ tăng lên nhanh chóng, ước đạt 235 tỉ USD vào năm 2025. Bên cạnh đó, kinh tế Việt Nam có thêm nhiều cơ hội để tăng thu hút đầu tư, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu cũng như khả năng hiện đại hóa và nâng cấp các lĩnh vực dịch vụ.
Thứ tư, tham gia TPP hàng hóa của Việt Nam có điều kiện thâm nhập sâu hơn vào thị trường Hoa Kỳ, Nhật Bản… là những quốc gia có quy mô kinh tế hàng đầu thế giới, chiếm lần lượt 56,91% và 21,64% GDP trong tổng các quốc gia thành viên trong Hiệp định TPP. Theo tính toán, khi tham gia vào TPP, Việt Nam sẽ gia tăng nhanh chóng hoạt động thương mại với Hoa Kỳ, đặc biệt là có nhiều điều kiện để xuất khẩu các mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam vào thị trường này.
Thứ năm, trong điều kiện Việt Nam đang hoàn hiện cơ chế kinh tế thị trường thì việc tham gia vào Hiệp định TPP sẽ là cú hích quan trọng để Việt Nam cải cách thể chế và thị trường nhằm cải thiện môi trường kinh doanh. Với các điều kiện quy định trong TPP thì yêu cầu Việt Nam phải cải cách mạnh mẽ và minh bạch hơn trong chính sách kinh tế của mình nhằm cải thiện môi trường kinh doanh.
Đối mặt không ít thách thức
Thứ nhất, khi tham gia Hiệp định TPP bắt buộc các thành viên phải cắt giảm thuế, hầu hết các mặt hàng có mức thuế bằng không và do vậy các doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt hơn với các doanh nghiệp nước ngoài. Ngay trong giai đoạn chưa trở thành thành viên chính thức thì khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam còn đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài. Điều này sẽ càng làm cho năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp còn khó khăn gấp bội, có thể dẫn đến khả năng mất thị phần nội địa ngay trên sân nhà.
Hiện tại, Việt Nam vẫn là quốc gia có mức áp thuế cao đối với nhiều hàng hóa nhập khẩu. Trong khi đó, những quốc gia có mức thu nhập bình quân đầu người cao hơn có mức thuế quan thấp hơn nhiều. Xu hướng và yêu cầu cắt giảm thuế quan bằng không sẽ được thực hiện đối với các thành viên trong TPP vào thời gian tới. Tính tới thời điểm hiện tại có thể thấy rằng Singapore là quốc gia có mức thuế quan trung bình thấp nhất, kế đến là New Zealand và Việt Nam là quốc gia có mức thuế quan trung bình cao nhất trong 12 quốc gia vào TPP này.
Read More